Giresun Eski yerleşimcileri Tibarenler Hakkında

Tibarenler, antik çağda Doğu Karadeniz kıyılarında yaşamış en eski topluluklardan biridir. Antik Yunan kaynaklarında “Tibareni”, “Tibarenoi” veya “Tibaranoi” olarak geçen bu halk, özellikle bugünkü Giresun, Ordu ve Trabzon arasında kalan kıyı ve dağlık bölgelerde yaşamıştır. Tarihçiler onları Karadeniz’in yerli kavimlerinden biri olarak kabul eder. (Vikipedi

Tibarenler kimdi?

Tibarenler hakkında bilgilerimizin çoğu antik Yunan tarihçilerinden gelir. Özellikle:

• Herodot

• Ksenophon

• Strabon

gibi yazarlar bu kavimden söz etmiştir. (Vikipedi)

Modern araştırmalarda Tibarenlerin:

• Proto-Kafkas kökenli,

• Kartvel (Gürcü-Laz ilişkili) halklarla bağlantılı,

• veya İskit etkisi taşıyan Karadeniz halklarından biri olduğu düşünülmektedir. (Vikipedi)

Kesin kökenleri hâlâ tam çözülememiştir çünkü yazılı kayıtları yoktur; onları daha çok komşularının anlattıklarından tanıyoruz.

Yaşadıkları bölge

Antik kaynaklara göre Tibarenler:

• Batıda Halibler (Khalybler),

• Doğuda Mossinoikler,

• Güneyde Karadeniz dağları

arasında yaşamıştı. (Vikipedi)

Bu coğrafya günümüzde yaklaşık olarak:

• Giresun kıyıları,

• Tirebolu çevresi,

• Ordu’nun doğusu,

• Trabzon’un batısı

ile ilişkilendirilir.

Antik dönemde bu bölge yoğun ormanlar, dik dağlar ve ulaşılması zor vadilerle kaplıydı. Bu yüzden Tibarenler uzun süre dış etkilerden kısmen korunabildi.

Giresun ile ilişkileri

Giresun ve çevresinin ilk yerli toplulukları arasında Tibarenler önemli bir yere sahiptir. Antik kaynaklar bölgede:

• Kolkhlar,

• Halibler,

• Mossinoikler,

• Tibarenler

gibi kavimlerin yaşadığını belirtir. (karadenizbolgesi)

Miletli Yunan kolonileri Karadeniz kıyısına geldiğinde Tibarenlerle karşılaşmış ve zamanla ticaret ilişkileri kurulmuştur. Özellikle Kerasus (eski Giresun) çevresindeki yerli halkın bir bölümünün Tibaren kökenli olduğu düşünülür. (karadenizbolgesi)

Yaşam tarzları

Antik tarihçiler Tibarenleri ilginç bir toplum olarak anlatır.

Strabon ve Ksenophon’a göre:

• Savaşçı ama saldırgan olmayan,

• Neşeli,

• Basit yaşam süren,

• Doğaya bağlı bir halktı. (Vikipedi)

Kullandıkları silahlar:

• Ahşap miğferler,

• Küçük kalkanlar,

• Uzun uçlu kısa mızraklardı. (Vikipedi)

Geçim kaynakları ise büyük ihtimalle:

• Balıkçılık,

• Hayvancılık,

• Orman ürünleri,

• Demircilik,

• Tarım

idi.

Karadeniz’in zengin ormanları nedeniyle ahşap işçiliğinde gelişmiş olmaları muhtemeldir.

Haliblerle ilişkileri

Tibarenlerin komşusu olan Halibler antik dünyada demir işçiligiyle ünlüydü. Bazı tarihçiler Tibarenlerin de bu metalürji kültüründen etkilendiğini düşünür.

Karadeniz’in doğusu antik çağda demir üretiminin önemli merkezlerinden biriydi. Bu nedenle Tibarenler bölgesel ticarette rol oynamış olabilir.

Persler ve Pontus dönemi

M.Ö. 6. yüzyılda bölge:
Ahameniş İmparatorluğu kontrolüne girdi. Tibarenler de Pers satraplık sistemi içine dahil edildi. (Vikipedi)

Daha sonra:

• Pontus Krallığı,

• Roma,

• Bizans

egemenlikleri altında bölgedeki diğer yerli halklarla kaynaşarak tarih sahnesinden yavaş yavaş silindiler.

Tibarenlerin kültürel mirası

Bugün Tibarenlerden doğrudan kalan yazılı eserler yoktur. Ancak:

• Karadeniz’in dağ kültürü,

• yayla yaşamı,

• ahşap mimarisi,

• savaşçı topluluk yapısı,

• müzik ve ritim geleneği

gibi bazı kültürel özelliklerin kökeninde bu eski Karadeniz kavimlerinin etkileri olduğu düşünülür.

Bazı araştırmacılar Doğu Karadeniz halk kültüründe Tibaren, Kolkh ve Mossinoik izlerinin hâlâ hissedildiğini belirtir.

Tibarenler neden önemlidir?

Tibarenler:

• Karadeniz’in en eski yerli halklarından biri olmaları,

• Giresun ve çevresinin etnik geçmişini oluşturmaları,

• Antik Yunan kaynaklarında ayrıntılı biçimde anılmaları,

• Karadeniz tarihinin yerli unsurlarını temsil etmeleri

nedeniyle önemlidir.

Bugünkü Giresun tarihini anlamak için Tibarenler, Kolkhlar ve diğer antik Karadeniz kavimlerini birlikte değerlendirmek gerekir.