• Yönetim

Giresun Eski Yerleşimcileri Gaşkalar (Kaşkalar) Hakkında

Yazar: Giresun Araştırmaları • 21 Kas 2026 • 4 kez okundu
Giresun Eski Yerleşimcileri Gaşkalar (Kaşkalar) Hakkında
Gaşkalar (Kaşkalar), MÖ 2. binyılda Giresun ve çevresini de kapsayan Orta ve Doğu Karadeniz dağlık bölgesinde yaşamış, Hitit İmparatorluğu’na asırlar boyu geçit vermeyen en eski Anadolu-Karadeniz topluluğudur.

Gaşkalar (diğer adıyla Kaşkalar), MÖ 17. yüzyıldan MÖ 12. yüzyıla kadar Giresun ve çevresini de içine alan Orta ve Doğu Karadeniz dağlık kuşağında yaşamış bilinen en eski yerli topluluktur. Hitit çivi yazılı arşivlerinde (Boğazköy/Hattuşa tabletleri) sıklıkla anılan Gaşkalar, Anadolu’nun süper gücü Hitit İmparatorluğu’nun kuzey sınırlarını asırlar boyunca tehdit eden bağımsız ve savaşçı bir halk olarak tarihe geçmiştir.

Coğrafi Yayılım Alanları

Gaşkaların egemenlik sahası batıda Kızılırmak kavsinden ve Sinop-Samsun hattından başlayıp doğuda Ordu, Giresun (Kerasous), Tirebolu ve Trabzon kıyı silsilesi ile Kelkit Vadisi’nin kuzey yamaçlarına kadar uzanmaktaydı. Sarp Kuzey Anadolu Dağları’nın geçit vermeyen sık ormanları ve derin vadileri, Gaşkalar için doğal bir savunma kalesi görevi görmüştür.

Hitit Arşivlerinde Gaşkalar

  • Bitmeyen Sınır Savaşları: Hitit kralları I. Hantili döneminden itibaren kuzeydeki Gaşka akınlarına karşı sınır kaleleri inşa etmek zorunda kalmış, ancak hiçbir Hitit kralı Gaşkaları kalıcı olarak itaat altına alamamıştır.
  • Hattuşa’nın Yağmalanması: MÖ 14. yüzyılda Hitit Devleti’nin zayıfladığı bir dönemde güneye inen Gaşkalar, Hitit başkenti Hattuşa’yı (Boğazköy) ele geçirip yakmış; Hitit sarayı geçici olarak güneye taşınmak zorunda kalmıştır.
  • II. Murşili ve III. Hattuşili Seferleri: Hitit yıllıklarında (Annaller) II. Murşili ve III. Hattuşili’nin kuzey dağlarına düzenlediği onlarca askeri sefer ile Gaşka kabile beyleriyle yapılan antlaşma metinleri ayrıntılı biçimde kayıt altına alınmıştır.
  • Hitit İmparatorluğu’nun Yıkılışı: MÖ 1200 civarında "Deniz Kavimleri" göçleriyle eş zamanlı olarak kuzeyden saldıran Gaşkalar, Hitit İmparatorluğu’nun tarih sahnesinden silinmesinde belirleyici rol oynamıştır.

Temel Özellikleri, Toplumsal Yapıları ve Yaşam Tarzları

  • Kabile Konfederasyonu: Merkezi bir krallık yerine birbirine gevşek bağlarla bağlı çok sayıda bağımsız kabile ve boy beyi (Hitit metinlerinde Pihhuniya gibi birleştirici liderler hariç) tarafından yönetilmişlerdir.
  • Ekonomi ve Geçim: Sarp dağlık arazide domuz ve küçükbaş hayvancılığı, ormancılık, keten dokumacılığı ve iç kesimlerle kıyı arasındaki madencilik faaliyetleriyle geçinmişlerdir.
  • Dini İnançları: Hitit belgelerine göre gök ve fırtına tanrıları ile dağ, nehir ve orman ruhlarını kutsal sayan yerel bir doğa inancına sahiptiler.

Giresun Tarihindeki Yeri ve Devamlılığı

Giresun ve Doğu Karadeniz’in yazılı tarihteki ilk sakinleri olan Gaşkalar, Hitit döneminin ardından bölgede ortaya çıkan ve Antik Yunan kaynaklarında (Herodot, Ksenofon, Strabon) anılan Tibarenler, Mosinekler, Halipler ve Makronlar gibi kadim Karadeniz topluluklarının tarihsel öncülü ve kültürel temelini oluşturmaktadır.