Giresun Eski Yerleşimcileri Halipler (Chalybes) Hakkında
Halipler (Antik Yunanca: Chalybes), antik çağda Doğu Karadeniz kıyıları ile iç kesimlerdeki maden zengini dağlık bölgelerde, özellikle günümüz Giresun (Kerasous), Tirebolu ve Ordu hattında yaşamış en eski yerli topluluklardan biridir. Antik dünya tarihinde özellikle demir madenciliği ve çeliği işleme ustalıklarıyla tanınmışlardır.
İsmin Kökeni ve "Çelik" Kelimesine Etkisi
Antik Yunan kaynaklarında Chalybes olarak anılan bu topluluk, demiri eritip sertleştirerek çeliğe dönüştürme tekniklerindeki üstünlükleri nedeniyle Antik Yunancada "işlenmiş demir / çelik" anlamına gelen chalyps kelimesine isimlerini vermiştir. Antik coğrafyacı Strabon ve Romalı yazar Yaşlı Plinius, kaliteli demir ve çelik üretiminin Halip ülkesinden yayıldığını aktarır.
Antik Kaynaklarda Halipler
- Ksenofon (Anabasis / On Binlerin Dönüşü): MÖ 400 yılında Karadeniz kıyısından batıya doğru ilerleyen Ksenofon, Mosineklerin ülkesinden geçtikten sonra komşuları olan Haliplerin topraklarına ulaştığını yazar. Ksenofon, Haliplerin sayıca az olmalarına rağmen demir işçiliğiyle geçindiklerini ve son derece dirençli bir topluluk olduklarını kaydeder.
- Herodot (Tarih): Herodot, Lidya Kralı Kroisos’un Anadolu kavimlerini egemenliği altına alırken Kızılırmak doğusunda yaşayan Halipleri de zikrettiğini ve bu halkın demir işçiliğindeki şöhretini belirtir.
- Strabon (Geographika): Antik coğrafyacı Strabon, Giresun (Pharnakeia / Kerasous) ve çevresindeki dağlık kesimlerde yaşayan Haliplerin geçmişte gümüş, günümüzde ise ağırlıklı olarak demir madenleri işlettiğini ifade eder.
- Rodoslu Apollonios (Argonautika): Argonautların Karadeniz yolculuğunu anlatan destanda Haliplerin "toprağı sürüp ekmek yerine gece gündüz körüklerle demir döven, dumanlar içindeki ocaklarda çalışan usta demirciler" olduğu tasvir edilir.
Temel Özellikleri, Yaşam Tarzı ve Ekonomileri
- Madencilik ve Metalürji: Giresun’un iç kesimlerindeki (özellikle Tirebolu, Espiye, Dereli ve Şebinkarahisar hattındaki) zengin demir, bakır ve gümüş yataklarını antik çağ teknikleriyle işlemişlerdir.
- Geçim Kaynakları: Tarıma elverişsiz sarp ve ormanlık arazilerde yaşadıkları için temel geçimlerini demir aletler, silahlar ve metal eşyalar üretip kıyı ticaret limanlarında takas ederek sağlamışlardır.
- Kültürel Komşuluk: Doğu Karadeniz'in antik etnik dokusunda Tibarenler ve Mosinekler ile iç içe yaşamış; zamanla Miletos kolonizasyonu, Pontus Krallığı ve Roma dönemleriyle birlikte bölge nüfusu içinde eriyerek kültürel miraslarını aktarmışlardır.
Giresun Tarihindeki Yeri
Giresun ve çevresinin binlerce yıllık madencilik ve el sanatları geleneğinin temeli Haliplere dayanmaktadır. Özellikle Tirebolu ve Espiye havzasındaki tarihi maden ocakları ve demircilik kültürü, bu kadim topluluğun bölgede bıraktığı en önemli tarihsel izler arasında kabul edilir.